Savaş Edebiyatı

​Dünya bugün, devasa bir masada oturan soğuk yüzlerin, haritalar üzerine bıraktığı kirli parmak izleriyle sarsılıyor. Gazeteler rakamları yazıyor; kaç füzeye karşılık kaç metrekare toprak, kaç varil petrole karşılık kaç stratejik mevzi... Oysa o kupkuru manşetlerin hemen altında, mürekkebin sızamadığı bambaşka bir hikâye akıyor. Savaşın o gri, tozlu ve barut kokulu gerçeğinin ortasında, insanoğlu tuhaf bir şekilde romantik bir direniş sergiliyor.

​Devletlerin karanlık odalarda kurduğu o "büyük oyunlar", bir çocuğun elindeki kırık oyuncağın yasından daha gerçek değil. Bir tarafta toprakları paylaşan cetveller, diğer tarafta o toprağın altındaki sığınaklarda birbirine masal anlatanlar... Uzaktan anlamak mümkün değil ama hayal etmek mümkün. Hayatınızın yarım kaldığını hayal edin; yarım kalan işler, hayaller, aşklar, şarkılar, şiirler...

​Edebiyat kuramcıları, savaş anlatılarında duyuların keskinleşmesini "vitalizm" (yaşamperestlik) olarak tanımlar. Yanı başına bomba düşerken hayatta kalmakla kalmamak arasında; sohbet etmek, yemek yemek, öpmek, sarılmak, gülmek gibi sıradan eylemlere tutunmak bence büyük bir gerçeklik. Edebiyatın kötüye karşı en büyük zaferi tam olarak buradadır: Duyuların keskinleştiği o tekinsiz eşik. Bu durum, insanın yok oluşun kıyısında hayata duyduğu vahşi ve inatçı bağlılıktır. Karakterin tepesine binalar çökerken onun sevdiklerine veya sevdiğine odaklanması, aslında Camus’ nün "Absürt" kavramına verilmiş en lirik cevaptır. Savaş rasyonel değildir, yıkım mantık dışıdır; dolayısıyla bu mantıksızlığın ortasında gülmek, öpmek ve sarılmak, yapılabilecek en devrimci eylemdir.

​Öte yandan inşa ettiğimiz bir hayatımız var; işimiz, evimiz, arabamız, ailemiz, işimiz, paramız, umutlarımız, yaşama sevincimiz... Hepsi bir bombanın altında parçalara ayrılmak üzere. Tüm bunlar olurken sadece durup izlemeli mi, yoksa son günleri hâlâ en iyi şekilde yaşamalı mı? Hâlâ sevmeli, sarılmalı, gülmeli, yemeli, içmeli mi? Yanımızda yöremizde kurşunlar uçarken hayata tutunmak; müzik dinlemek, film izlemek, şiir yazmak, yemek yemek, sevişmek, gülmek, haykırmak bencillik mi? Olağan olan nedir? Kaçmak istemek mi, kalmak istemek mi?

​Yine de, tam da bu yıkımın ortasında hayat, bir çatlağın arasından sızan güneş ışığı gibi başını uzatıyor. Birinin cebinde taşıdığı bir hatıra, bir sığınakta mırıldanılan eski bir şarkı ya da harabelerin arasında çekilen bir film karesi... İnsan, ölmemek için değil, yaşamak için sanata tutunuyor. Bazen savaş bile, o büyük trajedinin içinde "romantik" bir sızıya dönüşüyor. Çünkü sevda, huzurda değil, fırtınada belli ediyor kendini. Müzik seslerinin, tank seslerini bastırabildiği bir hayali savaş...

​Savaşın edebiyatı, sadece cephe hatlarını veya stratejik yenilgileri anlatmaz. O, makro-yıkımın ortasındaki mikro-temasların, yani "insan kalma" çabasının kaydını tutar. Birbirine dolanan parmaklar ve paylaşılan bir tebessüm, barut kokusunun içindeki en saf direniştir.

Çünkü biliyoruz ki; yarın hiç gelmeyecekmiş gibi sevmek ve yaşamın en sıradan gereklerine tutunmak, tarihin tüm paslı silahlarına karşı kazanılmış tek mutlak zaferdir. Bizler; notalarla, kelimelerle ve renklerle o kirli oyunun yüzüne tükürüyoruz.

Devletlerin hesapları bir gün tarihin tozlu raflarında kaybolup gidecek, ama o bombalar arasında yazılan bir şiir sonsuza dek kanayacak.

​Dünya ne kadar kararırsa kararsın, insan kalbi kendi aydınlığını yaratmaya muktedirdir. Savaşın soğuk çeliğine karşı, edebiyatın sıcak ve yaralı göğsüyle siper alıyoruz. Hayat devam ediyor; bazen bir hıçkırıkla, bazen de enkazın ortasında sadece duran o inatçı umutla.

Dilerim ki, savaşın ne kendisi ne adı ne de edebiyatı kalsın geriye…